โคแฟกเตอร์ และ โคเอนไซม์ (cofactor & coenzyme)

โคเอนไซม์ (coenzyme) คืออะไร หลายคนอาจเคยสงสัย บางคนอยากรู้หน้าที่ของมันในร่างกาย รวมถึงยังอาจสับสนกับ โคแฟกเตอร์ (cofactor) ซึ่งดูแล้วก็ทำหน้าที่คล้าย ๆ กัน แล้วทำไมถึงเรียกต่างกัน
ก่อนที่เราจะมาดูว่า โคเอนไซม์ และ โคแฟกเตอร์ คืออะไร ทำหน้าที่อะไร แตกต่างกันอย่างไร เรามารู้จักกับเอนไซม์กันก่อน

ว่ากันด้วยเรื่องของเอนไซม์ (enzyme)

 
เอนไซม์เป็นสารชีวโมเลกุล ทำหน้าที่เร่งปฎิกิริยาทางเคมีในร่างกายของสิ่งมีชีวิต โดยมันจะเปลี่ยนสารตั้งต้นให้กลายเป็นสารอื่น ๆ ซึ่งบางครั้งถ้าไม่มีเอนไซม์แล้วล่ะก็บางปฏิกิริยาอาจใช้เวลานานมากกว่าจะเสร็จสิ้น หรืออาจจะไม่เกิดเลยก็ได้
ตอนนี้มีมากกว่า 5,000 ปฏิกิริยาเคมีที่มีเอนไซม์เป็นตัวร่วมที่สำคัญ ลักษณะของเอนไซม์ อาจจะเป็นโปรตีนก้อนกลม ๆ ซึ่งจะทำหน้าที่เร่งปฏิกิริยา โดยลดพลังงานที่จะใช้ในปฏิกิริยาเคมีนั้น ๆ ตัวอย่างเช่น ถ้าเราจะเปลี่ยนสาร A เป็นสาร B ถ้าไม่มีเอนไซม์อาจใช้พลังงาน 1,500 แต่ถ้าเราใส่เอนไซม์เข้าไปแล้วก็อาจใช้พลังงานเพียง 600 เลยทำให้ปฏิกิริยาเกิดเร็วขึ้น

ว่ากันด้วยเรื่องของโคแฟกเตอร์และโคเอนไซม์

cofactor coenzyme โคแฟกเตอร์ โคเอนไซม์
By Richard Wheeler (Zephyris) [GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html)
เอนไซม์ส่วนมากนั้นไม่ต้องการโคแฟกเตอร์และโคเอนไซม์ แต่ก็มีเอนไซม์บางตัวเท่านั้นที่ต้องการ เพราะถ้าไม่มีทั้งโคแฟกเตอร์ หรือโคเอนไซม์ ก็จะทำให้เอนไซม์ตัวนั้นทำงานไม่ได้
โคเอนไซม์กับโคแฟกเตอร์ คือ สารประกอบทางเคมี (ยกเว้นโปรตึน) ที่จำเป็นสำหรับการทำงานของเอนไซม์ โดยมันจะกับกับเอนไซม์บนตำแหน่งที่เฉพาะเจาะจง ทำให้เอนไซม์สามารถทำงานได้

หน้าที่ของโคแฟกเตอร์และโคเอนไซม์

ทั้งสองตัวมีหน้าที่เหมือนกัน คือ

  • ขนส่งอิเล็กตรอนในปฏิกิริยาเคมี
  • ขนส่งอะตอมของธาตุหรือกลุ่มอะตอมในขณะที่เกิดปฏิกิริยา
  • โดยรวมก็คือทำให้เอนไซม์ทำงานได้อย่างที่ควรจะเป็น

ทำไมชื่อต่างกัน

แม้ว่าทั้งสองตัวนี้จะมีหน้าที่ที่คล้ายก้ัน แต่นักวิทยาศาสตร์ก็เรียกให้มันแตกต่างกัน แสดงว่าต้องมีอะไรเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่ต่างกันอย่างแน่นอน
สิ่งที่กำหนดการเรียกชื่อ คือ การที่มันเป็นสารอินทรีย์หรือสารอนินทรีย์

  • ถ้าเป็นสารอินทรีย์ เช่น กลุ่มวิตามินต่างๆ ก็จะเรียกว่า โคเอนไซม์
  • แต่ถ้าเป็นสารอนินทรีย์ เช่น อะตอมของธาตุสังกะสี (Zinc) เหล็ก (Ferous, Ferric) ทองแดง (Copper) พวกนี้เราจะเรียกว่า โคแฟกเตอร์
  • แต่ถ้าเรียกแบบไม่เฉพาะเจาะจง เราสามารถเรียกรวม ๆ ว่าโคแฟกเตอร์ก็ได้

ตัวอย่างของโคแฟกเตอร์และโคเอนไซม์ในร่างกาย

โคแฟกเตอร์

  • สังกะสี (Zinc) เป็นส่วนสำคัญของเอนไซม์คาร์บอนิคแอนไฮเดรส (carbonic anhydrase)
  • เหล็ก (Ferrous, Ferric)

โคเอนไซม์

  • Flavine Adenine Dinucleotide ซึ่งมีวิตามินบี 2 (riboflavin) เป็นองค์ประกอบ ทำให้ที่ขนส่งอิเล็กตรอนในปฏิกิริยาเคมี
  • Nicotine Adenine Dinucleotide (NAD) มีวิตามินบี 3 (niacin) ทำหน้าที่ขนส่งอิเล็กตรอนเช่นกัน
  • Coenzyme A (CoA) ทำหน้าที่ขนส่งสารประกอบเอซิล (acyl group)

แหล่งข้อมูล
Brooklyn College
Wikipedia (1)enzyme (2)cofactor 
 

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *