เลือดออกตามไรฟัน ลักปิดลักเปิด จากการขาดวิตามินซี

เลือดออกตามไรฟัน อาจเกิดได้จากหลากหลายสาเหตุ โดยอาจเกิดจากปัญหาสุขภาพของช่องปาก เช่น เหงือกอักเสบ เหงือร่น การใช้แปรงสีฟันที่ไม่เหมาะสม เช่นขนแปรงแข็ง หรือการแปรงฟันที่ผิดวิธี 
นอกจากเหตุผลในข้างต้นแล้ว เลือดออกตามไรฟันยังสามารถเกิดขึ้นจากการขาดสารอาหารบางตัว โดยที่สารอาหารตัวนั้นคือ วิตามินซี (vitamin C) นั่นเอง
แม้ว่าวิตามินซีจะไม่ให้พลังงานแก่ร่างกายซึ่งแตกต่างจากอาหารจำพวกแป้ง (carbohydrate) ไขมัน (fat) หรือโปรตีน (protein) แต่ตัววิตามินซีเองก็มีความเกี่ยวข้องกับการทำงานของร่างกายเป็นอย่างมาก ทั้งด้านการสังเคราะห์เนื้อเยื่อ การทำงานร่วมกับเอนไซม์ต่างๆของร่างกาย รวมถึงเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ ซึ่งการได้รับวิตามินซีอย่างเพียงพอจึงทำให้ร่างกายทำงานเป็นปกติ
แม้ว่าผลที่เกิดขึ้นจากการขาดวิตามินซีจะไม่รุนแรงจนถึงแก่ชีวิต แต่ก็ทำให้ร่างกายทำงานไม่ปกติ บกพร่อง อาจเป็นผลทำให้เราเกิดโรคได้ ซึ่งโรคที่เกิดจากการขาดวิตามินซีที่สำคัญคือโรคลักปิดลักเปิด (scurvy) หรือโรคเลือดออกตามไรฟันนั่นเอง

การขาดวิตามินซีกับโรคลักปิดลักเปิด

เลือดออกตามไรฟัน scurvy ขาดวิตามินซี
เลือดออกตามไรฟัน (ที่มา wikipedia)

โรคลักปิดลักเปิดในประวัติศาสตร์นั้น มีการบันทึกว่า จะพบมากในหมู่กะลาสี โจรสลัดและผู้ที่ล่องเรือในทะเลเป็นเวลานาน เพราะการล่องเรือนาน ๆ ลูกเรือจะขาดอาหารประเภทผักและผลไม้ ซึ่งเป็นแหล่งของวิตามินซีนั่นเอง
โรคลักปิดลักเปิด (Scurvy) มีอาการ 4 อย่างที่สำคัญ (4H)

  • ภาวะเลือดออก (hemorrhage) ที่พบได้บ่อยคือ ภาวะเลือดออกตามไรฟัน ซึ่งเกิดจากการขาดวิตามินซีทำให้กระบวนการสังเคราะห์เนื้อเยื่อคอลลาเจนผิดปกติ เส้นเลือดจึงมีความเปราะบางมากขึ้น
  • ภาวะหนังหนาหรือเยื่อบุหนาหรือโรคกระจกตาหนา (hyperkeratosis)
  • ภาวะที่คิดว่าตนเองป่วย (hypochondriasis)
  • ภาวะความผิดปกติของเลือด (hematologic abnormalities)

นอกจากอาการ 4 อย่างข้างต้นแล้ว อาการอื่นๆที่อาจพบได้เช่น เหนื่อย อ่อนเพลีย ไม่อยากอาหาร เป็นต้น ซึ่งก็พบว่ามีสาเหตุจากการลดลงของการสร้างพลังงานของไมโตคอนเดรีย ซึ่งกระบวนการดังกล่าวจะใช้วิตามินซีเป็นองค์ประกอบที่สำคัญ

การรักษาโรคลักปิดลักเปิด

การรักษาโรคนี้ที่ง่ายที่สุดคือการใช้วิตามินซีนั่นเอง โดยให้รับประทานครั้งละ 250 มิลลิกรัม วันละ 4 ครั้ง เป็นเวลานาน 1 สัปดาห์ นอกจากรับประทานวิตามินซีในรูปแบบสำเร็จรูปแล้ว ควรเพิ่มการรับประทานอาหารที่มีวิตามินซีสูง เช่น ผลไม้กลุ่มส้ม มะนาว ฝรั่ง เป็นต้น เพื่อหลีกเลี่ยงและป้องกันการเกิดเป็นซ้ำอีก
นอกจากนี้ผู้ที่ขาดวิตามินซี ยังมีแนวโน้มที่จะขาดธาตุเหล็ก (iron) ร่วมด้วย เนื่องจากวิตามินซีจำเป็นต่อการดูดซึมธาตุเหล็กในลำไส้ ดังนั้นผู้ที่มีอาการของลักปิดลักเปิดอาจได้รับการตรวจเพิ่มเติมเกี่ยวกับภาวะโลหิตจาง (anemia)

การป้องกัน

การป้องกันคือการได้รับวิตามินซีให้เพียงพอในแต่ละวัน ซึ่งปริมาณสารอาหารอ้างอิงที่ควรได้รับประจำวัน (dietary reference intake หรือ DRI) สำหรับคนไทย กำหนดไว้ว่า

  • ทารก 6 ถึง 11 เดือน 35 มิลลิกรัมต่อวัน
  • เด็ก 1 ถึง 8 ปี 40 มิลลิกรัมต่อวัน
  • วัยรุ่นชายอายุ 9 ถึง 12 ปี 45 มิลลิกรัมต่อวัน
  • วัยรุ่นชายอายุ 13 ถึง 15 ปี 75 มิลลิกรัมต่อวัน
  • วัยรุ่นชายอายุ 16 ถึง 18 ปี 90 มิลลิกรัมต่อวัน
  • วัยรุ่นหญิงอายุ 9 ถึง 12 ปี 45 มิลลิกรัมต่อวัน
  • วัยรุ่นหญิงอายุ 13 ถึง 15 ปี 65 มิลลิกรัมต่อวัน
  • วัยรุ่นหญิงอายุ 16 ถึง 18 ปี 75 มิลลิกรัมต่อวัน
  • ผู้ใหญ่เพศชายอายุตั้งแต่ 18 ปีขึ้นไป 90 มิลลิกรัมต่อวัน
  • ผู้ใหญ่เพศหญิงอายุตั้งแต่ 18 ปีขึ้นไป 75 มิลลิกรัมต่อวัน
  • ตั้งครรภ์ทุกไตรมาส บวกเพิ่ม 10 มิลลิกรัมต่อวันจากปริมาณที่ควรได้ในช่วงอายุขณะตั้งครรภ์
  • ให้นมบุตรบวกเพิ่ม 35 มิลลิกรัมจากปริมาณที่ควรได้ในช่วงอายุขณะที่ให้นมบุตร

แหล่งข้อมูล
Medscape: Scurvy Treatment & Management: Approach Considerations, Ascorbic Acid, Diet
ตาราง Thai DRI จากเว็บไซต์คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
 

Facebook Comments

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *